अर्थ मन्त्रालयले चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को बजेटलाई सर्वसाधारणले सहजै बुझ्न सक्ने गरी तयार गरिएको ‘नागरिक बजेट’ सार्वजनिक गरेको छ। असोज २४ गते सार्वजनिक गरिएको यो पुस्तिका नयाँ बजेट नभई सरकारले जेठ १५ गते प्रस्तुत गरेको वार्षिक बजेटका प्रावधान, प्राथमिकता र खर्च योजनालाई सरल रूपमा बुझाउने दस्तावेज हो।
अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेका अनुसार नागरिक बजेटको उद्देश्य सरकारी खर्च र बजेट विनियोजन प्रक्रियालाई पारदर्शी तथा जवाफदेही बनाउनु हो। ‘हाम्रो कर, हाम्रै बजेट, हाम्रै भविष्य’ नारासहितको यस पुस्तिकामा बजेट निर्माणदेखि कार्यान्वयन, अनुगमन, लेखापरीक्षण र मूल्याङ्कनसम्मका प्रक्रिया समेटिएका छन्।
पुस्तिकामा चालु बजेटका मुख्य लक्ष्य, आर्थिक सूचक, सार्वजनिक ऋण, सरकारी आम्दानीका स्रोत र खर्च हुने क्षेत्रबारे जानकारी दिइएको छ। साथै, व्यक्तिगत आयकरको छुट सीमा, उद्योगमा प्रयोग हुने कच्चा पदार्थको भन्सार दर तथा ६० प्रकारका वस्तुमा अन्तःशुल्क हटाउने व्यवस्थाजस्ता बजेटका परिवर्तन पनि उल्लेख गरिएको छ।
नागरिक बजेटमा सङ्घ, प्रदेश र स्थानीय तहले उठाउन पाउने कर, राजस्व बाँडफाँट तथा अनुदान वितरणको व्यवस्था पनि सरल रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ। सरकारी मन्त्रालय र निकायअनुसार बजेट खर्च, लैङ्गिक तथा जलवायु बजेट र दिगो विकास लक्ष्यसँग सम्बन्धित विवरणसमेत समावेश छन्।
सडक, खानेपानी, सरसफाइ, स्वच्छ ऊर्जा, सिँचाइ, कृषि, वन, वातावरण, शिक्षा र खेलकुदलगायत क्षेत्रका कार्यक्रम तथा लक्ष्य पनि पुस्तिकामा राखिएका छन्। सामाजिक सुरक्षा सुविधा र किसान, विद्यार्थी, महिला, बालबालिका, ज्येष्ठ नागरिक, युवा, श्रमिक, विपन्न वर्ग, करदाता तथा उद्यमीका लागि बजेटमा गरिएका व्यवस्थालाई छुट्टाछुट्टै प्रस्तुत गरिएको छ।
यसका अतिरिक्त, आगामी बजेटमा योजना समावेश गराउने प्रक्रिया, बजेटमा प्रयोग भएका प्राविधिक शब्दको अर्थ तथा सम्बन्धित दस्तावेजका लिङ्कसमेत उपलब्ध गराइएको छ।
WHY IT MATTERS:
नागरिक बजेटले सरकारी आम्दानी कहाँबाट आउँछ, सार्वजनिक रकम कुन क्षेत्रमा खर्च हुन्छ र विभिन्न समूहका लागि के व्यवस्था गरिएको छ भन्ने कुरा सर्वसाधारणलाई बुझ्न सजिलो बनाउन सक्छ।
