१४ वैशाख, बिर्तामोड। आज वैशाख शुक्ल पक्षको एकादशी अर्थात् मोहिनी एकादशी। सनातन धर्मावलम्बीहरूका लागि यो एकादशीको विशेष महत्व रहेको छ। वर्षभरि पर्ने २४ वटा एकादशीमध्ये मोहिनी एकादशीलाई विशेष फलदायी मानिन्छ।
किन भनिन्छ ‘मोहिनी’ एकादशी?
पौराणिक मान्यता अनुसार, समुद्र मन्थनको समयमा जब अमृत प्राप्त भयो, तब देवता र असुरहरूबीच अमृत पानका लागि ठूलो विवाद भयो। असुरहरूले अमृत खोसेर लैजान लागेपछि संसारमा अनर्थ हुने देखेर भगवान विष्णुले एउटी अत्यन्त सुन्दरी स्त्री ‘मोहिनी’ को रूप धारण गर्नुभयो।
त्यही मोहिनी रूपले आफ्नो मायाजालमा असुरहरूलाई भुलाएर भगवान विष्णुले सबै अमृत देवताहरूलाई पिलाउन सफल हुनुभयो। भगवानले मोहिनी रूप धारण गरेको दिन वैशाख शुक्ल एकादशी परेकाले यसलाई ‘मोहिनी एकादशी’ भनिएको हो।
धार्मिक महत्व र फल
मोहिनी एकादशीको व्रत बस्नाले मानिसका सबै पापहरू नष्ट हुने र अन्त्यमा मोक्ष प्राप्त हुने विश्वास गरिन्छ। भगवान रामले सीताको खोजी गर्ने क्रममा र द्वापर युगमा युधिष्ठिरले पनि दुःखबाट मुक्ति पाउन यो व्रत बसेको प्रसंग धार्मिक ग्रन्थहरूमा उल्लेख छ। यस दिन व्रत बस्नाले मनमा शान्ति मिल्ने, मोह-मायाको बन्धनबाट मुक्ति पाइने र आर्थिक संकट हटेर जाने जनविश्वास छ।
पूजा विधि र व्रत नियम
१. शुद्धता: आजको दिन बिहानै उठेर पवित्र नदी वा घरमै शुद्ध जलले स्नान गरी पहेलो वस्त्र धारण गर्नु उत्तम मानिन्छ।
२. पूजा: भगवान विष्णुको प्रतिमा वा तस्वीरमा पहेलो फूल, तुलसीको पात, फलफूल र धूप-दीप अर्पण गरिन्छ।
३. कथा श्रवण: मोहिनी एकादशीको व्रत कथा सुन्नु वा पढ्नु अनिवार्य मानिन्छ।
४. सात्विक आहार: व्रत बस्नेहरूले अन्न त्याग गरी फलाहार र दूध मात्र सेवन गर्छन्। कतिपयले निर्जला (पानी पनि नपिई) व्रत पनि बस्ने गर्दछन्।
५. रात्री जागरण: एकादशीको रातमा भजन-कीर्तन गर्दै जाग्राम बस्नुलाई विशेष फलदायी मानिन्छ।
निष्कर्ष
मोहिनी एकादशीले हामीलाई सत्यको मार्गमा लाग्न र अधर्ममाथि धर्मको विजय सुनिश्चित गर्न प्रेरित गर्दछ। यो दिन केवल व्रत र उपवास मात्र नभई आफ्नो आचरण शुद्ध बनाउने र भगवानप्रति समर्पित हुने अवसर पनि हो।
